Akwarium słodkowodne

Akwarium

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Home Artykuły Tęczanki i pokrewne

Tęczanki i pokrewne

Email Drukuj PDF
Ocena użytkowników: / 2
SłabyŚwietny 
Powiększ pomniejsz

 

TĘCZANKI

Ryby z tej grupy są w młodości smukłe jak wrzeciono. W dorosłym wie­ku niektóre gatunki tęczanek mają ciało dosyć wysokie, z uwypuklonym za głową grzbietem i brzuchem. U kilkuletnich samców grzbiet bywa wręcz groteskowo podwyższony. Charakterystyczne cechy grapy to przede wszyst­kim: spiczasty pyszczek, wąskie przewężenie ogona i dwie płetwy grzbie­towe (przednia znacznie krótsza, często wyższa od tylnej), płetwy piersio­we umieszczone tak, iż mogąje unieść wysoko, niektóre nad linię grzbietu. Zwracają uwagę ich dobrze widoczne, ciemno obrzeżone łuski i niemal metaliczny połysk ciała. Spotykamy wśród nich wielobarwne lub szaro- srebrzyste z tęczowymi odcieniami i barwnymi akcentami (takie są prze­ważnie samice). Większość gatunków ma lśniącą plamkę na pokrywie skrze- lowej, często dwubarwną.

Z reguły najładniej wyglądają w porannym świetle. Samce, barwniejsze od samic, z reguły są od nich większe, a przynajmniej wyższe i mają bar­dziej wydłużone końce płetw: odbytowej i grzbietowych. Świetnie wyglą­da ich rywalizacja; czubią się jak koguty, zwykle nieszkodliwie.

Ryby te dobrze czują się w grupie co najmniej kilku sztuk; w akwarium tworzą stado, nawet wielogatunkowe. Wszystkie są dość ruchliwe i potrafią poruszać się bardzo szybko, co widać przy karmieniu. Są mniej skłonne do pływania zwartym-szykiem niż większość karpiowatych i kąsaczowatych. Wszystkie tęczanki pochodzą ze słodkich wód Australii i Nowej Gwinei; pokrewne im ryby są znane też z innych wód, np. rodzaje Bedotiai Rheocles - ze słodkich wód wschodniego Madagaskaru, promieniczka Marosatherina ladigesi- z twardych, lekko alkalicznych wód Sulawesi (czyli Celebesu; być może także z wód słonawych), ateryny A therinidae -zasadniczo z mórz.

Tęczanki stanowią najbogatszą w gatunki rodzinę ryb w Nowej Gwinei i Australii. Są tam również m.in. barwne i interesujące, słodkowodne gatunki babkowatych. Możliwe, że zasiedlaniu tych wód przez przodków wymienionych ryb sprzyjał brak karpiowatych i w ogóle typowych ryb słod­kowodnych (teraz, niestety, już tam są, wpuszczone przez człowieka!). Oj­czyzna przedstawionych przeze mnie ryb obejmuje liczne obszary trudne do zbadania, zwłaszcza w górzystej, pokrytej puszczą Nowej Gwinei.

Występują w wodach miękkich i twardych (nawet bardzo), ale mylny jest pogląd, że wszystkim tęczankom i im pokrewnym służy twarda woda. Niektórzy uważają, że korzystny jest dodatek soli, ale naprawdę nie jest on wskazany dla prawie żadnej z opisywanych ryb. Spośród tęczanek tylko dwie wpływają do wód słonawych: Melanotaenia splendida splendida i M. splendida inornata; ale nie do pełnosłonych!

Zajmują środkowe „piętro” w akwarium, większość z nich jednak chęt­nie chwyta pokarm także z powierzchni; skaczą nawet nad lustrem wody. Przyjmują dowolne pokarmy żywe, suche itd., byle w drobnych cząstkach. Spożywają też materię roślinną, nawet rzęsę wodną. Bardzo chętnie jedzą kilka razy dziennie. Lubią ruch wody i dlatego w akwarium muszą mieć wolną przestrzeń, choć lubią też kępy roślin i inne elementy urozmaicające krajobraz. Wymagają wydajnej filtracji lub wymiany wody (do 1/3 objęto­ści co tydzień; częściej przy przerybieniu), ponieważ są wrażliwe na za­wartość azotanów w wodzie (dopuszczalna ich zawartość: 20 mg/l). Tęczanki w niewoli mogą żyć dłużej niż na swobodzie (8 do 10 lat) i osiągnąć większe rozmiary! Stwierdzono, że Glossolepis incisus i Melanotaenia boesemani,rosnąc w wielkich akwariach, przekraczają często 20 cm dłu­gości. Dla wszystkich omawianych tu ryb wskazana jest długość zbiornika ponad 1 m i objętość ponad 100 1 wody, w niniejszych, kilkudziesięciolitrowych dobrze będą się czuć tylko tęczanki motylowe, większość modro- oków albo „od biedy” grupa kilku bądź kilkunastu niedużych ryb, np. tę­czanek mniejszych. Młode ryby można trzymać w niniejszych niż optymalne akwariach, ale nie sprzyja to ich rozwojowi.

Wspaniałość ubawienia i skłonność samców do rywalizowania wzra­stają podczas przygotowania i długiego okresu godowego (jest to bardzo efektowne także dla ludzkiego oka). Jaskrawe ubarwienie i trzepotliwy ta­niec samca zachęcają samicę do tarła. Odbywa się ono wśród kęp drobno- listnych roślin, w akwarium może to być niech jawajski, korzenie pływają­cej paprotki - różdżycy, inne rośliny lub kłębki sztucznego włókna, w naturze dowolna, gęsta roślinność, nawet glony i zalane lub zwisające do wody trawy albo gałęzie z liśćmi. Rozpoczyna się często wtedy, gdy akwarium

oświetla poranne słońce. Samiec stara się wpędzić samicę w gąszcz roślin, w końcu ryby przeciskają się przez rośliny tuż przy sobie, wtedy samica wypuszcza kilka ziaren ikry i samiec je zapładnia. Jajko ma ok. 1 mm średnicy i lepką niteczkę, dzięki której przykleja się np. do rośliny. W ciągu dnia samica składa często ponad 30 jajeczek, a jeżeli jest duża-nawet 100 i więcej.

Ikra, w przeciwieństwie do jajeczek większości innych ryb, jest odporna i twarda, podobnie jak ikra dalszych krewnych, np. szczupieńczykowatych. Wytrzymuje nawet częściowe przeschnięcie. Dlatego łatwo ją przenieść, razem z kępami roślin lub nawet chwytając ziarenka pęsetą lub palcami, do osobnego akwarium. Tam wyklute larwy będą miały większe szanse, bo chociaż tęczanki i ich krewne raczej nie jedzą przyklejonej ikry, to na larwy i narybek mogą mieć ochotę. Tarło jest powtarzane codziennie przez kilka dni aż do kilku tygodni. Poza tym często więcej niż jedna samica bywa gotowa do składania ikry w tym samym okresie. Z tego wynika, że warto co kilka dni zabierać z akwarium pęczki mchu jawajskiego czy innych roślin i przenosić do akwarium lęgowego, zastępując następnymi. W akwa­rium z dorosłymi mała ilość narybku też powinna się wychować (jeśli me ma w nim bardziej drapieżnych ryb). Inną metodą jest przeniesienie grupy ryb lub np. 2 samic i 3 samców (gdy będą tylko dwa, pojedynki staną się zbyt na serio) do osobnego zbiornika i tam sprowokować tarło. Zwykle przez dwa pierwsze dni w nowym miejscu ryby nie trą się, potem jednak gody rozpoczynają się lub są wznawiane. Sprzyja temu podniesienie tem­peratury (dla ciepłolubnych - do 28°C) i wymiana dużej części wody na świeżą, natlenioną.

Larwy tęczanek wykluwają się po 7-9, u niektórych po ok. 13 dniach; są bardzo drobne i wymagają z początku niewidocznego żywego pokarmu: wrotków, potem niemal niewidocznego, jak drobny „pył” stawowy i wylęg artemii, robaczki mikro (węgorki). W zastępstwie można stosować roztarte żółtko, sproszkowane glony: chlorellę i spirulinę (to właściwie jest sinica) i roztarte pokarmy preparowane, np. płatkowe. Ważne, by woda wraz z po­karmem krążyła (powoli!), narybek bowiem nie ugania się za jedzeniem, lecz chwyta to, które do niego dopłynie.

Tęczanka motylowa, Iriatherina werneri

Ta miniaturowa ryba jest zupełnie różna od pozostałych gatunków. Łą­czy ją z nimi ruchliwość, stadne zwyczaje i sposób rozmnażania. Z powodu swej łagodności i rozmiarów pasuje do akwarium towarzyskiego z niedu­żymi lub wręcz najmniejszymi gatunkami ryb oraz do akwarium jednogatunkowego. Samiec osiąga tylko 5 cm długości, samica 3,5 cm. Ryby te mają kształt wrzeciona, a więc są bardzo smukłe. Głowa tęczanki motylowej ma zarys wąskiego trójkąta, ostry pyszczek jest, siłą rzeczy, bardzo mały.

Niezwykłe są płetwy samca. Z jego drugiej płetwy grzbietowej wyrasta­ją 2 lub 3 długie kolce, skierowane skośnie ku tyłowi; podobnie jest ozdo­biona płetwa odbytowa. Wyrostki te mogą sięgać aż za wydłużoną lirowato płetwę ogonową - ma długi „róg” u góry i u dołu, a każdy z nich zawiera parę promieni. Mniej wydłużone są jego płetwy brzuszne; te wszystkie wyrostki oprócz płetwy ogonowej mogą przybierać czarną barwą. Czasami pierwszą płetwę grzbietową, w formie wydłużonego wachlarza, samiec stroszy pionowo i lekko do przodu. Samice sąbeżowoszare, z ciemnym grzbie­tem, srebrzystymi bokami i brzuchem, samce są bardziej matowe, mają nieco niebieskiego połysku w części grzbietowej i mogą mieć czerwoną brzuszną krawędź ciała i częściowo czerwoną płetwę ogonową - czerwony jest wtedy wąski prążek przy ciele oraz górny i dolny brzeg, łącznie z „ro­gami”. Boki samca mogą mieć odcień pomarańczowy lub różowy, z kilku­nastoma ledwo widocznymi szarymi prążkami (jest też w naturze forma żółtawa, bez czerwieni). U obu płci głowa i oko połyskują zielonkawo i pomarańczowo (oprócz źrenic).

Ryby te są ciepłolubne. Ich ojczyznąjest południowa część Nowej Gwi­nei i czubek półwyspu York w Australii. Bytują głównie w wodzie spokoj­nej, miękkiej, z odczynem kwaśnym, ok. 6 pH; tylko populacja z rzeki Jardine na półwyspie York - w niezbyt miękkiej, z odczynem zbliżonym do neutralnego. Tęczanka motylowa jest szybka w ruchach, ale bardzo łagod­na, towarzyska. Przyjmuje wszelkie drobne pokarmy żywe (najlepiej bar­dzo drobne skorupiaki) i preparowane. Tarło odbywa np. nad mchem jawajskim; samiec trzepoczący płetwami, składający je i otwierający, może przypominać motyla. Larwy wykluwają się po 7-9 dniach.

Tęczanki motylowej raczej nie można pomylić z żadną rybą (chyba że odkryje się podobne, dotąd nieznane!). Zasadniczo trudno rozpoznać na pierwszy rzut oka gatunek tęczanki. Wzór ubarwienia jest dość skompliko­wany, choć się powtarza, a w dodatku intensywność kolorów zależy od nastroju ryby i oświetlenia, w którym ją widzimy. Zmienność w obrębie gatunków sprawia, że odmiany mogą się bardzo różnić, przypominając nie­które formy z innych gatunków, więc możliwość pomyłki jest ogromna.

Barwny wzór u niektórych gatunków tęczanek wygląda tak, jakby nary­sowano go kredkami. Takie wrażenie sprawiają zwłaszcza cienkie, pozio­me linie na szarosrebrnym tułowiu, ciągłe albo złożone z kropek, czarne, często także pomarańczowe aż do czerwonych. Linie te jakby oddzielają rzędy łusek, ale w rzeczywistości przykrywają dolne krawędzie łusek z jed­nego rzędu i górne - na łuskach poniżej. Tęczanki charakteryzujące się opisanym ubarwieniem można nazwać srebmokreskowanymi, chociaż bywa, że ... połyskują złociście z odcieniem zielonym i pomarańczowym, a także innymi barwami - właściwie mienią się jak metaliczny pył. Dzieje się tak, kiedy od ich ciała odbija się silne światło. Inne tęczanki są bardziej okaza­łe, często wielobarwne, a ich ubarwienie w poziome strefy i pasy może nam się skojarzyć z tęczą. Ze srebrnokreskowanych trzeba wymienić przede wszystkim tęczankę mniejszą i, znaną ongiś powszechnie, większą. To były pierwsze tęczanki znane w akwarystyce.

Tęczanka mniejsza, Melanotaenia maccullochi

Tęczanka mniejsza należy do ryb dość pospolitych w akwariach i nie- kłopotliwych. Pochodzi z północnego wschodu Australii i z sąsiednich części Nowej Gwinei. Reprezentuje ją w naturze co najmniej kilka form geogra­ficznych, różniących się m.in. barwami. Układ wspomnianych linii na tuło­wiu zależy od pochodzenia ryb; tęczanki mniejsze z małych form lokalnych dorastają do 3-4 cm długości i mają prosty wzór - tylko 3-4 pręgi i nielicz­ne kropki. Natomiast ozdobę większych form stanowi 8-11 linii; niektóre spośród nich są zabarwione czerwono, w tylnej połowie boków. Ryby z tych okazalszych odmian geograficznych (znane tylko z północy Austra­lii) osiągają długość 6-7, niekiedy 8 cm. We wszystkich formach samice rosną większe niż samce, co nie tylko jest wyjątkiem wśród tęczanek, ale stanowi niecodzienny fakt. Płetwy pionowe oprócz ogonowej mają u paru form złote obrzeżenie (lub innej barwy) oraz czarny szlaczek, ewentualnie podwójny, na przezroczystym, żółtozielonym tle. U pewnych form brak czerni na płetwach albo jest jej mało; wtedy są one często pomarańczowe lub czerwonawe. Dorosłe samce mają z reguły czerwonawe płetwy. Płetwy brzuszne są ubarwione podobnie jak grzbietowe, a piersiowe - bezbarwne.

W okresie przygotowania do godów barwy samców stają się intensyw­niejsze i na grzbiecie pojawia się lśniący, jaskrawy pas, który ciągnie się od pyszczka aż do nasady płetwy grzbietowej. Jest on biały, złoty lub poma­rańczowy, zależnie od odmiany ryby. Zwiększona moc barw i kontrast wzoru oraz wzmocnione lśnienie wspomnianego pasa to główne cechy szaty godowej samców tęczanek.

Po odkryciu, że tęczanka mniejsza występuje w naturze jako różne od­miany, i po ich sprowadzeniu okazało się, że niektóre formy to w istocie odrębne gatunki. Wyróżniono ich co najmniej dwa: tęczankę sześciopręgą (M. sexlineata),podobną do większych form M. macculochi,ale z wyższym, jakby grubym ciałem oraz tęczankę papuaską (M papuae), zpołudniowej części Nowej Gwinei.

Melanotaenia sp.(łacińskie speciesznaczy gatunek; albo mamy do czynienia z gatunkiem nieopisanym jeszcze naukowo, albo z niedostateczną moją wiedzą)

Moim zdaniem, ryby te bywają mylnie nazywane tęczankami większymi, a mogą być przedstawicielami M. solata- tęczanki czerwonoogonowej*.

Ryba ta dorasta co najmniej do 8 cm. Za głową sylwetka nawet młodej ryby uwypukla się nieco. Charakterystyczne są pasy: środkiem ciała bie­gnie jeden czarny pas, pod nim zaś jasny, kontrastujący z niżej położonym krótszym, podwójnym, czarnym pasem nad brzuchem. Owe czarne pasy mają nieco rozmyte krawędzie. Poza tym gatunek ten, jak i wiele innych, zdobią pomarańczowoczerwone linie biegnące przez środkową i tylną część tułowia oraz na trzon ogonowy; jedna z nich leży wewnątrz wspomnianego jasnego pasa, inną można znaleźć na górnym czarnym pasie, gdy światło pada od widza.

Płetwy samców mają odcień czerwony lub żółtopomarańczowy, ogono­wa jest czerwona i tylko piersiowe są bezbarwne; płetwy samic mają tylko kolor czerwonawy. W padającym świetle boki iryzują, głównie barwą nie­bieską, górna ich część - głębokim błękitem. Samce, dorastając, przyjmują bardziej kontrastowe barwy i ciemnieją im obwódki na płetwach grzbieto­wych, brzusznych i odbytowej, stają się też wygrzbiecone. Samice nato­miast mają uwypukloną przednią część kilu brzusznego, czyli dolnej kra­wędzi ciała. Omawiane tęczanki są dosyć podobne do pewnych form M. splendida australisoraz, jeszcze bardziej, do M. solata,ale tylko tych okazów, które mają dwa czarne pasy, ponieważ są też okazy samców po­zbawione dolnego, podwójnego pasa.

Jeżeli to istotnie jest Melanotaenia solata, to starsze samce powinny mieć uwypuklony nie tylko grzbiet, ale i przód brzucha, a także dorastać do 11 cm długości.

Melanotaenia solatapochodzi z północnej części Terytorium Północ­nego w Australii; musi więc być ciepłolubna.

Tęczanka większa, Melanotaenia fluviatilis

Od dawna już nie spotykana w sklepach. Pochodzi ze wschodnich rejo­nów Australii, poza gorącą, północno-wschodnią częścią. Odpowiadają jej temperatury 18-28°C (w naturze ryby z południowej części zasięgu wy­trzymują w zimie 10°C, w niższej temperaturze giną). Mylnie była ozna­czana nazwą Melanotaenia nigrans(prawdziwa M. nigrans,czyli tęczanka czamopręga, smukła i ozdobiona wzdłuż całego ciała czarnym pasem, prak­tycznie nie jest znana w akwariach). Tęczanka większa jest pokazana np. w Aquarien Atlas, t. 1, s. 851 u dołu, na rysunku w książce Jakubowskiego i Ringa oraz w Aqualog,w tomie poświęconym wszystkim rybom „tęczankopodobnym”. Osiąga 11 cm długości, ma połysk z przewagą srebra i bar­wy zielonej, często z poziomymi ognistymi liniami („oddzielającymi” rzę­dy łusek), które dobrze widać tylko na tylnej połowie ciała (wśród form tej tęczanki w Aqualogpokazano samca czerwonawego, który ma szerokie i liczne owe linie pomarańczowoogniste, takież płetwy i różowy odcień obrzeżenia łusek z jasnoniebieskawym wnętrzem). Poza tym samiec ma wąskie lub szerokie czarne obrzeżenie płetw grzbietowych, odbytowej i brzusznych. Samica jest srebrzysta. Ongiś uważano tę rybę za krzyżówkę, a potem za kolejny podgatunek innego gatunku; wtedy określano je jako Melanotaenia splendida fluviatilis.Dodajmy, że zamieszanie było jeszcze większe: przez pewien czas ichtiolodzy przyjmowali inną nazwę całego rodzaju, Nematocentńs.

Tęczanka ozdobna*, Melanotaenia splendida

Ryby z tego gatunku, bardzo zróżnicowane, zamieszkują rozmaite wody w Australii i na Nowej Gwinei. Splendidato po łacinie „wspaniała”, ale tak nazwańo już inną rybę: M. boesemani.W gatunku M. splendidawyróżnio­no pięć podgatunków. Ubarwienie jest tak zróżnicowane (nawet w obrębie tych drobnych jednostek systematycznych), że właściwie tylko seria zdjęć ułatwiłaby ich identyfikację, tym bardziej że istnieją podobne gatunki i for­my. Należy podkreślić, iż podgatunki te mają swoiste cechy i różnią się występowaniem. Proponuję dla nich polskie nazwy (częściowo zgodne z nazwami angielskimi i niemieckimi): M. splendida australis -tęczanka ozdobna zachodnia* . M. splendida inornata-t. o. północna*, M. splendida rubrostriata t. o. nowogwinejska*, M. splendida splendida -t. o. róż­nobarwna*, M. splendida tatei-t. o. pustynna*.

Pierwszy z podgatunków zamieszkuje zachód kontynentu i Terytorium Północne (chociaż australisznaczy południowa!). Ryby te dorastają do 11 cm i na ogół są smukłe. Można je określić jako pośrednie między srebrnokreskowanymi i najbardziej pysznie ubarwionymi tęczankami. Z niebiesko ¿ry­zującymi środkami łusek kontrastują poziome linie ciepłożółte lub ognistej barwy, u niektórych okazów czerwone. W ogólnej barwie ciała może prze­ważać stalowy błękit, fiolet lub barwa ciepłozłota - od owych poziomych linii. Płetwy samców bywają pomarańczowe, czerwonawe lub niemal bez­barwne, mogą mieć czarne obwódki, oprócz płetw piersiowych i ogonowej. Z reguły u M. splendida australis(u samic i samców) występują dwa pozio­me czarne pasy: jeden - położony na wysokości oczu, drugi - o jeden szereg łusek wyżej (odchodzi od pierwszego za głową). Obydwa mają charakter ząbkowanych linii. Niekiedy te pasy zastępuje jedna ciemna smuga. Część brzuszną zwykle zdobią cienkie, czarne, przerywane linie lub tylko jedna.

Drugi podgatunek zamieszkuje północ Australii, stąd proponowana nazwa. Gdyby jego wygląd był zgodny z nazwą (inornata, czyli nieozdobiona), stanowiłby przykład szczególnie skromnej szaty barwnej. Samce jednak są ozdobione eleganckim wzorem. Ciemnozłote i pomarańczowo- czerwone linie kontrastują z niebieskawym wnętrzem łusek, które mają też cienkie, szare obwódki. Okolica karku może być fioletowa, pas karkowy ciemnozielony. Na płetwach nieparzystych znajdują się czarne promienie, grube, czarne obwódki oraz poprzeczne, grube i czarne przedziały, roz­dzielające „witrażowe szybki” barwy zielonozłotej, delikatnie turkusowej lub niebieskawej; są też w przedniej części cętki czerwone, co harmonizuje z barwą różową, dominującą na brzuchu. Wyżej bok jest przede wszystkim pomarańczowy, w środku ciała może przeważać zieleń. Ogólna tonacja bywa różna, ale stałym elementem jest kratkowany wzór i łuski o niebieskawych środkach. Wprawdzie samce mają wyraźnie uwypuklony grzbiet i brzuch, ich sylwetka jest jednak mało garbata, raczej harmonijnie wysoka.

Z kolei przedstawiciele rubrostriata(„z czerwonymi pasami”) to ryby ozdobione bardzo wyraźnymi liniami (u niektórych form przerywanymi) ciepłej barwy. Tęczanki te zamieszkują Nową Gwineę, gdzie dorastają do 14 cm długości.

Podgatunek nominalny, czyli M. splendida splendidapochodzi ze wscho­du i północnego wschodu Australii. Ubarwiony jest naprawdę bardzo róż­nie; przeważać może turkus oraz barwa różowa z granatową, czerwoną, fioletową. Na ciele bywają ciemne smugi i czarne pasy. Płetwy nieparzyste wraz z brzusznymi bywają mniej lub bardziej czerwone. Wygrzbiecenie bywa najwyżej niewielkie, maksymalna długość w naturze: 14 cm.

Melanotaenia splendida tateima bardzo szeroki zakres występowania, mianowicie rzeki i jeziora wnętrza kontynentu australijskiego na terenie wszystkich prowincji oprócz Australii Zachodniej. Wymaga temperatur 20-30°C, wskazany odczyn pH 6-8, twardość wody do 30°dGH. Ryba ta dorasta do 11 cm długości. Jej wygląd można określić jako mniej wzorzy­stą wersję M. splendida inornata.

Tęczanka niebieska, tęczanka jeziorowa, Melanotaenia lacustris

Pochodzi z południa Nowej Gwinei, dokładnie z górskiego jeziora Kutubu (z dopływami), dlatego wystarczy jej temperatura 20-24°C. Osiąga 12 cm długości. Dorosłe osobniki mają połysk granatowoniebieski albo turkusowy na tle brunatno-szaro-spiżowym. Gdy samce prezentują się w pełni barw, dolną połowę ciała zajmuje srebrzyste tło, które może być lekko miedziane lub w części żółte, natomiast górna połowa oraz płetwy nieparzyste i brzuszne lśnią różnymi odcieniami barw morza (lub jeziora!). Pas „karkowy” jest złoty do ogniście pomarańczowego, na grzbiecie - srebr­ny. Płetwy tych samców mają czarne obwódki, oprócz pierwszej grzbieto­wej, przy czym płetwy piersiowe ozdabiają zamiast obwódki czarne pro­mienie.

Tęczanka trójpręga, Melanotaenia trifasciata

Kolorowa, wzorzyście ubarwiona i dosyć sławna. Ta okazała ryba ma 12-15 cm. Stadko wymaga zbiornika 90 cm długości, choć lepsze jest dłuż­sze - 1,5 m. W młodości tęczanka trójpręga jest dość smukła, później u większości odmian grzbiet uwypukla się łukowato, zwłaszcza u samców. O takich rybach 'mówimy, że są silnie wygrzbiecone. Tęczanki, jeżeli są wygrzbiecone, mają niemalże tak samo uwypuklony brzuch (w dół, a nie na boki!). To jeden ze wspanialej ubarwionych gatunków, a przy tym bar­dzo zróżnicowany — zmienność barw i kształtu jest związana z pochodze­niem tych ryb (wiele miejsc w północnej części Australii). Entuzjaści (m.in. Harro Hieronimus stwierdził, że jest ich trzydzieści dwie) wyróżniają 26 do 40 odmian lokalnych tejże tęczanki! W Aąualogutęczanka trójpręga jest pokazana na wielu zdjęciach, ale niektóre pokrewne ryby tylko na dwóch lub jednym. Poszczególne populacje zamieszkują wody twarde, lekko alkaliczne, inne występują w miękkich, z odczynem nieco kwaśnym. Nie­stety, są wrażliwe na zmianę warunków. Powinniśmy więc w zapewnić im w akwarium wodę o parametrach zbliżonych do tej, w której się wychowa­ły, przynajmniej na początek. Dobrze znoszą temperatury 20-30°C, a naj­lepiej ok. 25°C.

Przedstawię w skrócie szatę barwną samców. Środkiem ciała biegnie (przecinając oko) ciemnoszary pas, który w chwilach podniecenia ryby robi się czarny z połyskiem niebieskim do zielonego, często obrzeżony od góry i od dołu wąskim pasmem bladozłotym. Między rzędami łusek widać zwy­kle poziome linie, ciepłożółte lub pomarańczowe do czerwonych; lepiej są widoczne w tylnej połowie ciała. Ciemny pas, przechodząc nad nasadą płe­twy piersiowej, załamuje się lekko w górę, następnie w dół, ale u wielu odmian jest to mało widoczne. Z kolei w środku ciała bywa on jakby roz­puszczony lub starty. W obrębie tła kolory przeplatają się, wnętrze łusek bowiem jest zwykle niebieskawe lub srebrnozłote, niekiedy zielonozłote, zaś ich obrzeżenie - szare, żółte, pomarańczowe lub czerwone. W płetwach nieparzystych przeważa barwa czerwona z niebieską, ale bywają też pra­wie bezbarwne. Niekiedy płetwa odbytowa i druga płetwa grzbietowa mają szerokie, czarniawe obrzeżenie. Płetwy brzuszne są ubarwione podobnie i - jak u wszystkich tęczanek - niepozorne i małe. Pasek na grzbiecie, zaczynający się na pyszczku i kończący na pierwszych promieniach pierw­szej płetwy grzbietowej, staje się szczególnie świetlisty, gdy samiec jest w nastroju godowym. Ów „pas karkowy”, w zależności od odmiany, może być: biały, niebieski, różowy z niebieskim lub jasnopomarańczowy. Sami­ce też są w pewnym stopniu tęczowe, ale mniej jaskrawe, z płetwami niemal bezbarwnymi i często bez ciemnego pasa.

Samce w populacji ze strumienia Wonga (Wonga Creek w Queenslan- dzie) są błękitnogranatowe, z czerwonym, promienistym wzorem na płetwach i wyrazistymi, pomarańczowymi lub czerwonymi poziomymi liniami na tułowiu. Samce z rzeki Hapgood są ubarwione skromniej, choć i u nich przeważa ciemny błękit. Poniżej czarnogranatowego pasa ciało jest srebrne.

Ryby z rzeki Goyder (w stanie Terytorium Północne) mają wyraźne czer­wone linie, łuski między nimi niebieskawe i dużo czerwieni na płetwach. Samce z tego rejonu mogą być silnie wygrzbiecone. Z kolei w kolorystyce pięknie wybarwionych samców z Pappan Creek przeważa barwa żółta, od szerokiego obrzeżenia łusek; płetwy są wzdłuż nasady żółte, dalej poma- rańczowo-czerwone albo czerwono-różowe.

Tęczanka żółta, Melanotaenia herbertaxelrodi Ryba ta osiąga 11 cm, pochodzi z basenu jeziora Tebera w Papui-Nowej Gwinei. Młode i samice mają delikatny tęczowy połysk, zielono-złoto-nie- bieski, a wzdłuż ich ciała widać zarys ciemniejszego pasa. U samca w peł­nej krasie przeważa barwa złotożółta, stopiona z ogniście pomarańczowy­mi liniami na bokach i z ciemniejszym, zwykle zielonkawym grzbietem. Natomiast „pas karkowy” z wierzchem głowy są ciemnoszafirowe, miej­scami z odcieniem fioletowym; podobnie pysk i dół pokryw skrzelowych. Przez całe ciało łącznie z oczami przechodzi pas ciemny lub czarny, który lśni granatowo i zielono i pośrodku tułowia jest rozmyty; czasem w ogóle ledwie widoczny. Tęczanka żółta wymaga temperatury 20-26°C, wody nie za miękkiej (od 10°dGH), z odczynem lekko zasadowym. Rybę tę można by nazywać tęczanką Axelroda, ale jest jeszcze Chilatherina axelrodi...

Tęczanka wspaniała, tęczanka Boesemana, Melanotaenia boesemani

Pochodzi z rejonu jezior Ayamaru w zachodniej części Nowej Gwinei, czyli w państwie Irian Zachodni (Irian Jaya). Żyje tam w wodzie ciepłej: 27-30°C, z odczynem alkalicznym i niezbyt twardej: 7-8°dGH. W akwa­rium odczyn wody może być nawet neutralny i może być ona dosyć twarda, temperatura od 24°C. Jednak młode ryby i larwy są wrażliwe na zmiany składu wody. Samce mają sylwetkę szeroką, ale nie garbatą, tylko podobną do rombu; osiągają w naturze 10 cm długości, a samice 8 cm. U ryb obu płci linia biegnąca od końca pyszczka do grzbietu jest prawie prosta. Młode i samice mają połysk ciepłozłoty i zielony, przechodzący w niebie­ski. Barwa złota skupia się stopniowo z tyłu, zimniejsze barwy na brzuchu i w przedniej części grzbietu, gdzie lśnią. Dorosłe, w pełni wybarwione samce są szarofiołkowe w przedniej połowie ciała, a pomarańczowe w tyl­nej. W przedniej połowie mogą mieć także miejsca ciemnoturkusowe oraz czarne w obszarze od gardła do brzucha. Płetwy pionowe należą do poma­rańczowej połowy, oprócz pierwszej płetwy grzbietowej, która ma ubar­wienie przejściowe. Białoniebieska krawędź, podkreślona granatem, wień­czy obie płetwy grzbietowe.Płetwa ogonowa jest intensywnie pomarańczowa lub żółta w części na­sadowej, dalej zwykle robi się mniej barwna. Strefa przejściowa, sięgająca  miejsca, gdzie ciało osiąga największą wysokość, charakteryzuje się obec­nością 2-4 ciemnych pionowych, nieregularnych pręg (barwy granatowej, ciemnoturkusowej, nawet czarnej), przeplecionych szerszymi, zwykle jasnymi pręgami - ich kolorystyka staje się ku tułowi coraz bardziej żółta, ale zdarza się żółtozielona, różowoszara i nawet biała! Bywają też samce pozbawione tego „niezdecydowanego” prążkowania — niebieskawa, lśnią­ca przednia strefa oddziela się ostrą granicą od tylnej, ogniście pomarań­czowej (razem z płetwą ogonową). Młode samczyki zajęte próbnymi walkami stanowią wspaniały widok!

Tęczanka czerwona, Glossolepis incisus

Tęczanka czerwona, zwana też łososiową, to ozdoba zbiornika; nawet młode i samice łatwo odróżnić od innych gatunków ze względu na ich wydłużony kształt. Cechą charakterystyczną jej ubarwienia jest brak po­dłużnych linii. Młode ryby są srebrne z tęczowym połyskiem. Dopiero po pewnym czasie nabierają połysku zimnozielonego, a samce - barwy mato- woczerwonej, poczynając od płetw. Jednocześnie grzbiet tych ostatnich zaczyna się wypiętrzać, co powoduje, iż kontur ciała wygina się ku górze za oczami. Grzbiet i brzuch starszego samca bywają wręcz dziwacznie uwy­puklone. Dorosłe samice są srebrnospiżowe, zwykle z zielonym połyskiem. Samce są czerwone z rdzawym odcieniem, a gdy przyjmą pełnię barw - jasnoczerwone. Wówczas też ich grzbiet jest żółtozłoty, tak samo głowa z wyjątkiem czerwonej wielkiej plamy na pokrywie skrzelowej. Na boku, przy odpowiednim oświetleniu, można wypatrzyć srebrne łuski.

Tęczanka zielona, Glossolepis wanamensis

Kształtem jest bardzo podobna do tęczanki czerwonej, ale inna pod wzglę­dem kolorystyki. Młode okazy i samice są szarometaliczne, dość ciemne, zaś wybarwiony samiec jest intensywnie zimnozielony, z drobnymi złotymi cętkami. Jasny pas biegnący jego grzbietem ma barwę zielonozłotą. Boki samca w pełni wybawionego mogą błyszczeć kolorem złotym, miejscami zielono i ogniście. Obydwa gatunki pochodzą z Nowej Gwinei i wymagają wody nie za miękkiej, lekko alkalicznej lub z odczynem neutralnym, są ciepłolubne. Tęczanka czerwona osiąga 15 cm długości, a zielona 13 cm. Ciekawie wyglądają oba gatunki trzymane razem - ponieważ samce traktu­ją się nawzajem jak konkurenci, staczają czasem niegroźne potyczki, stra­sząc płetwy i najwyraźniej wypróbowując siłę uderzeń wprawianą w ruch wodą, a także pyszczkiem. Różnica barw im nie przeszkadza. Niestety, trzy­manie samców i samic obu gatunków pospołu może doprowadzić do hy­brydyzacji. Występujące czasem samce podobne do G. incisus,ale ciemne, bordowo-rdzawe albo spiżowe, mogą być właśnie hybrydami.

Glossolepis multisąuamatiis

Ubarwienie samca można nazwać choinkowym. Osiąga 14 cm i nie jest tak wysoki jak samce dwóch poprzednich gatunków; samica dorasta do 11 cm długości. Samiec jest pomarańczowo-zielony, przy czym zielone, z po­łyskiem, są wnętrza łusek, góra głowy i grzbietu, ale sam pas „karkowy” lśni złotem. Trafiają się też samce z przewagą barwy granatowej i czerwo­nej na ciele, z różowym pasem karkowym, otoczonym kolorem ciemnogra­natowym. Samice są srebrzyste, ze „śladami” kolorów. Ryby te zamieszku­ją niektóre rzeki Nowej Gwinei; wody dość miękkie, ok. 8°dGH i lekko kwaśne, ciepłe: 24-30°C. Tarło odbywająna zalanych łąkach, wśród traw itd.

Tęczanka diamentowa, tęczanka neonowa, Melanotaenia praecox

Charakteryzuje się dużymi, srebrnymi łuskami. Gdy światło pada od stro­ny widza i zarazem od ogona ryby, całe jej boki niemal świecą różnymi odcieniami błękitu. Można też dostrzec, iż brzegi łusek tworzą siateczkę szaroróżową lub szaropomarańczową. Już u młodych łatwo zauważyć wzdłuż grzbietu lśniące błękitnie łuski. Ryba osiąga 6 cm długości, ma cia­ło mocno spłaszczone bocznie i kształt jakby skrócony: trójkątną głowę, krótką część środkową i tylną część ostro zwężającą się do cienkiego trzo­nu ogonowego. Samce mają mocno uwypuklony grzbiet i różowoczerwone płetwy nieparzyste oraz brzuszne, podczas gdy u samic są one raczej poma­rańczowe. U młodocianych wszystkie płetwy są bezbarwne; kolorowe otocz­ki pojawiają się już u parocentymetrowych ryb. W płetwie ogonowej koń­cowa część pozostaje bezbarwna, podobnie - płetwy piersiowe i wewnętrzne części płetw grzbietowych i odbytowej, z wyłączeniem samców naprawdę pyszniących się pełnią barw. Tęczanka ta pochodzi z Irianu Zachodniego - zachodniej części Nowej Gwinei. Wymaga temperatury 22-28°C; jej roz­mnażaniu sprzyja woda miękka i lekko kwaśna.

Rodzaj Chilatherina

Tęczanki tego rodzaju mają głowę bardziej wydłużoną i spiczastą niż dotychczas przedstawione. Mają rozmaitą szatę barwną, ale często na ich brzuchu widnieje kilka ciemnych prążków, pionowych lub lekko skośnych. Wymienię najpierw dwa bardzo ładne, niedawno poznane gatunki - Chila- therina allenii C. spec.„Kali Biru” — ciepłe barwy u samców, głównie oranżowe, zestawione są z miejscami zielono-złotymi i granatowymi. Oba gatunki pochodzą z Irianu Zachodniego. Pierwsze osiągają 9 cm, ich wy­gląd może się kojarzyć z kogutem bażanta; drugie dorastają do 12 cm, sam­ce mają kolory trochę jak zorza lub barwne odbicie.

Chilatherina sentaniensis

Spoglądając na niektóre zdjęcia Melanotaeniapraeocox, można nie tyl­ko zauważyć podobieństwo obu ryb, ale wręcz je pomylić. Cenna jest więc informacja, że Ch. sentaniensisdorasta prawie do 12 cm (samiec), ma ostrzejszy pysk i więcej łusek. Poza tym jej druga płetwa grzbietowa i płe­twa odbytowa mają czarniawe obrzeżenie, którego brak tamtej. Nasadowa część płetwy ogonowej jest czerwonawa lub pomarańczowa, w obu płatach płetwy przeważa barwa ciemnoszara z niebieskim połyskiem; „pas karko­wy” u samca jest pomarańczowy, poza tym można dojrzeć tę barwę w tle między niebieskawo połyskującymi łuskami. Przy odpowiednim nastroju i oświetleniu szata barwna obu płci jest przede wszystkim ogniście poma­rańczowa, zaś „pas karkowy” samca jest ciemny, z odcieniem granatowym.

Chilatherina sentaniensiszamieszkuje zlewisko jeziora Sentani w Iria­nie Zachodnim; rzadko spotykana w samym jeziorze. Jest ciepłolubna, ma niezwykłe zwyczaje rozrodcze. Mianowicie ryby te składają ikrę tuż nad wodą, na zwisających liściach. Niestety, nie znam szczegółów i nie wiem np., czy ryby skaczą do liści parami, pojedynczo czy w grupach... Domy­ślam się, że deszcz spłukuje wyklute larwy do wody.

Znane są jeszcze inne, pysznie ubarwione czy delikatnie „tęczowe” ga­tunki, można więc spodziewać się wielu przyjemnych nowości w naszych akwariach. Przykładowo, w Irianie Zachodnim, w dorzeczu jeziora Mam- beramo, żyją dwa względnie olbrzymie gatunki tęczanek, osiągające dłu­gość 20 cm: Melanotaenia vanheurnii nieoznaczona jeszcze forma, zali­czana do rodzaju Chilatherina.

Melanotaenia vanheurni

To smukła ryba, złotawa lub srebrzysto-fioletowa; od oka do końca jej ciała ciągnie się czamo-granatowy pas, rozszerzający się ku tyłowi. Pas ten może być jasno obrzeżony (od góry i dołu): najpierw pomarańczową, lśnią­cą linią, na zewnątrz bladoniebieskim pasem łusek. Brzuch samca jest zło­tawy, samicy - srebrzysty. Tęczanka ta pochodzi z czystych strumieni i rzek, wymaga temperatury 25-28°C, wody dosyć twardej (10-20°dGH), z od­czynem pH 7-7,5. Je „wszystko”, łącznie z materią roślinną. Zbiornik po­winien mieć co najmniej 200 cm długości.

Komentarze

Uktyj/Pokaż formularz
 

Liczba odwiedzających

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDziś276
mod_vvisit_counterWczoraj591
mod_vvisit_counterW tym tygodniu2104
mod_vvisit_counterW zeszłym tygodniu3011
mod_vvisit_counterW tym miesicu8132
mod_vvisit_counterW zeszłym miesiącu11818
mod_vvisit_counterWszystkie dni224149

Mamy: 5 gości online
Twój IP: 54.234.60.133
 , 
Dziś: Kwi 18, 2014

Reklama

ANKIETA

Czy uważasz, że hodowanie ryb w kulach powinno być zabronione?
 

Galeria

czukuczan_chinski.jpg

Web Analytics